Sạt lở đất đá trên tuyến đường sắt Bắc - Nam: Dừng chạy theo sự cố, cần giải pháp công nghệ triệt để!

Sự cố đá rơi ngày 14/3 khiến tuyến đường sắt Bắc - Nam qua đèo Hải Vân tạm thời gián đoạn (Ảnh: Sưu tầm)

Chiều 15/3, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam buộc phải thông báo điều chỉnh kế hoạch chạy tàu từ 18 giờ cùng ngày sau khi đá rơi làm hư hỏng đường ray tại Km768+875, đoạn qua đèo Hải Vân thuộc địa phận TP. Đà Nẵng. Trước đó, ngày 14/3, tại khu vực này đã xảy ra hai vụ đá lăn liên tiếp. Vụ thứ nhất vào khoảng 8 giờ sáng khiến đường ray bị cong vẹo, gãy đứt, làm một đoàn tàu bị trật bánh khi đi qua. Đến chiều tối cùng ngày, đá tiếp tục lăn xuống khu vực này, buộc ngành đường sắt phải tạm dừng toàn bộ hoạt động vận tải qua đèo Hải Vân và tổ chức trung chuyển hành khách giữa ga Đà Nẵng và ga Lăng Cô. Theo đại diện Cục Đường sắt, khu vực xảy ra sự cố đang có hoạt động thi công dự án trên đỉnh đèo Hải Vân. Quá trình đào bới trên sườn núi phát sinh nhiều đất đá, tiềm ẩn nguy cơ trượt xuống đường sắt nếu không được gia cố, xử lý kịp thời. 

Góc nhìn rộng hơn: Nguy cơ sạt lở trên các tuyến đường sắt qua địa hình đồi núi

Tuyến đường sắt Bắc - Nam dài hơn 1.700km, trong đó nhiều đoạn đi qua địa hình đồi núi với mái taluy cao, dốc đứng và cấu trúc địa chất phức tạp. Qua thời gian dài khai thác, dưới tác động của phong hóa tự nhiên, mưa lớn kéo dài và rung động do tàu chạy, các khối đất đá trên mái taluy dễ bị suy yếu liên kết, dẫn đến nguy cơ trượt lở hoặc đá rơi xuống khu vực đường ray. Nguy cơ này đặc biệt rõ nét tại các khu vực đèo dốc, nhất là trong mùa mưa bão. Không chỉ gây gián đoạn hoạt động vận tải đường sắt, các sự cố này còn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với an toàn chạy tàu.

Trong bối cảnh đó, việc xử lý sự cố theo cách dọn đá rơi và gia cố tạm thời sau mỗi lần sạt lở thực chất chỉ mang tính chất ứng phó trước mắt, chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự mất ổn định của bề mặt mái taluy, khi các khối đất đá đã bị suy yếu liên kết sau thời gian dài chịu tác động của phong hóa, nước mưa, trọng lực và rung động khai thác. Nếu không triển khai các giải pháp gia cố mang tính hệ thống nhằm ổn định tổng thể bề mặt mái dốc, tình trạng đá rơi và sạt lở trên tuyến đường sắt Bắc - Nam sẽ còn tiếp diễn, tạo thành một vòng lặp sự cố khó kiểm soát.

Cần chuyển từ xử lý sự cố sang phòng chống bằng giải pháp công nghệ

Để gia cố và ổn định bề mặt mái taluy dương, hạn chế nguy cơ đá lở, đá rơi xuống khu vực đường ray; trên thế giới cũng như tại Việt Nam hiện nay đang áp dụng hai nhóm giải pháp điển hình: kết cấu cứng và kết cấu mềm.

Nhóm giải pháp kết cấu cứng thường bao gồm các biện pháp như: phun bê tông kết hợp đinh neo; phun vữa xi măng kết hợp lưới thép và đinh ghim; khung bê tông kết hợp đinh neo bảo vệ mái dốc hoặc các tấm bê tông phủ bề mặt. Tuy nhiên, sau một thời gian triển khai, nhiều hạn chế của các giải pháp này đã dần bộc lộ như bề mặt dễ bị hư hỏng - đứt gãy, phá vỡ cảnh quan tự nhiên, giải pháp kín chưa giải quyết được bài toán áp lực nước ngầm cũng như tác động trực tiếp từ nước bề mặt,.. Mặt khác trong đặc điểm giải pháp khi xuất hiện hư hỏng thường xuất hiện trên phạm vi diện rộng, công tác sửa chữa khắc phục gặp nhiều khó khăn về trang thiết bị thi công, mặt bằng bố trí thi công, nguồn vật liệu không thể tái sử dụng sửa chữa.

Trong bối cảnh đó, để giải quyết bài toán hiệu quả kinh tế - kỹ thuật trong gia cố mái taluy, nhiều dự án đã chuyển sang áp dụng giải pháp kết cấu “mềm”, tiêu biểu là sử dụng hệ lưới thép sức kháng cao kết hợp đinh neo và lưới địa kỹ thuật ba trục gốc Polyme chống xói bề mặt hoặc giải pháp hàng rào mềm chống đá lăn đá rơi. 

Việc áp dụng hệ lưới thép sức kháng cao kết hợp đinh neo và lưới địa kỹ thuật ba trục gốc Polyme chống xói bề mặt đã góp phần ổn định mái taluy, đảm bảo an toàn cho hoạt động chạy tàu qua khu vực hầm Rù Rì (Khánh Hòa).

Khác với các giải pháp cứng khiến mái dốc bị bê tông hóa, giải pháp mềm có tính linh hoạt cao, phù hợp với nhiều loại địa hình và không làm gia tăng tải trọng lên mái dốc. Cấu trúc lưới không bịt kín bề mặt, duy trì khả năng thoát nước tự do, không có áp lực nước ngầm, không cần bố trí hệ thống thoát nước cho giải pháp. 

Hệ lưới thép được mạ bằng công nghệ chống ăn mòn đặc thù, cho phép tuổi thọ công trình có thể đạt trên 50 năm, tùy thuộc điều kiện môi trường lắp đặt. Công tác bảo trì, sửa chữa cũng tương đối đơn giản: trong trường hợp xảy ra hư hỏng chỉ cần thay thế bằng các tấm lưới mới hoặc tận dụng lại các vật tư như lưới thép gia cường bề mặt và các thiết bị liên kết, qua đó giúp tiết kiệm tới khoảng 80% chi phí vật liệu thay thế.

Tính ưu việt của giải pháp kết cấu mềm đã được kiểm chứng qua dự án thực tế do Vĩnh Hưng triển khai tại đoạn Km1305+950 đến Km1306+481 (khu vực đèo Rù Rì, Khánh Hòa)

Đặc biệt, với công nghệ thi công nhanh, không sử dụng máy móc thiết bị hạng nặng, nên việc thi công không làm gián đoạn hoạt động khai thác tàu trên tuyến. 

Video: Việc thi công giải pháp gia cố không làm gián đoạn hoạt động khai thác tàu  

Đối với một số “điểm đen” sạt lở trên tuyến đường sắt Bắc – Nam như khu vực ga Lạc Sơn, Lệ Sơn…, công tác gia cố mái taluy lâu nay gặp nhiều khó khăn do địa hình hiểm trở, đường tiếp cận hạn chế, việc đưa máy móc và thiết bị thi công hạng nặng vào hiện trường gần như không khả thi. Trong điều kiện đó, các giải pháp gia cố truyền thống thường khó triển khai hiệu quả. Giải pháp kết cấu mềm do Vĩnh Hưng áp dụng vì vậy được đánh giá phù hợp với điều kiện thực tế tại các khu vực này, nhờ ưu điểm thi công gọn nhẹ, linh hoạt và không yêu cầu sử dụng máy móc hạng nặng.

Bài toán an toàn hạ tầng cần tầm nhìn dài hạn

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, đặc biệt là các đợt mưa lớn kéo dài, nguy cơ sạt lở đất đá tại những tuyến giao thông đi qua địa hình đồi núi ngày càng trở nên rõ rệt và khó dự báo. Đây đang là thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an toàn hạ tầng, nhất là đối với các tuyến đường sắt đi qua địa hình phức tạp.

Thực tế cho thấy, việc chỉ tập trung xử lý sự cố sau khi sạt lở xảy ra không chỉ gây gián đoạn hoạt động vận tải mà còn làm gia tăng chi phí duy tu, khắc phục, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với an toàn chạy tàu. Vì vậy, chuyển từ tư duy “khắc phục hậu quả” sang chủ động phòng ngừa rủi ro thông qua đầu tư các giải pháp gia cố mái dốc bằng công nghệ hiện đại ngay từ đầu đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần bảo đảm sự thông suốt của hoạt động vận tải đường sắt mà còn là bước đi cần thiết nhằm xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông an toàn, bền vững, có khả năng thích ứng tốt hơn trước những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, qua đó bảo vệ vững chắc tuyến đường sắt Bắc - Nam, trục giao thông huyết mạch của đất nước!

Video giới thiệu giải pháp gia cố, phòng chống đá lở đá rơi Vĩnh Hưng đang triển khai